سنجش سرزندگی زنان در محیط‌های شهری ازمنظر کیفیت طراحی معماری (نمونه موردی: فضاهای عمومی شهر همدان)
محورهای موضوعی : بافت تاریخی شهرهای تاریخی ایران
رویا صادقی فرشته
1
*
,
نازنین زمانی
2
1 - استادیار ، گروه معماری، دانشکده توسعه و آبادانی دکتراقبالی،موسسه آموزش‌عالی‌عمران‌و توسعه،همدان،ایران.
2 - دانش‌آموخته، گروه معماری، دانشکده توسعه و آبادانی دکتراقبالی،موسسه آموزش‌عالی‌عمران‌و توسعه،همدان،ایران.
کلید واژه: سرزندگی زنان, کیفیت طراحی معماری, فضاهای عمومی شهری, محیط شهری, کیفیت محیط, شهر همدان.,
چکیده مقاله :
سرزندگی زنان در فضاهای عمومی شهری یکی از شاخص‌های مهم کیفیت زندگی شهری و پایداری اجتماعی محسوب می‌شود و نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای حضور اجتماعی، تعاملات شهری و بهره‌مندی برابر از فضاهای عمومی دارد. با وجود اهمیت این موضوع، هنوز شناخت جامعی از تأثیر ابعاد مختلف کیفیت طراحی معماری بر سرزندگی زنان در شهرهای ایران وجود ندارد. مقاله حاضر براساس پژوهشی با هدف سنجش سرزندگی زنان در محیط‌های شهری ازمنظر کیفیت طراحی معماری و شناسایی ابعاد مؤثربر آن در فضاهای عمومی شهر همدان تدوین شده است. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش، توصیفی-همبستگی است. در مرحله نخست، شاخص‌های مؤثربر کیفیت طراحی معماری از طریق مرور نظام‌مند منابع موجود استخراج و در پنج بعد کالبدی، اجتماعی، روان‌شناختی، محیط زیستی و کارکردی طبقه‌بندی شدند. سپس داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته و پیمایش میدانی در میان زنان استفاده‌کننده از فضاهای عمومی شهر همدان گردآوری شد. روایی ابزار با نظر متخصصان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS تحلیل شد. نتایج نشان می‌دهد بین کیفیت طراحی معماری و سرزندگی زنان رابطة مثبت و معناداری وجود دارد و تمامی ابعاد پنج‌گانه کیفیت طراحی معماری بر سرزندگی زنان تأثیرگذار هستند. در این میان، ابعاد روان‌شناختی، اجتماعی و کارکردی نقش برجسته‌تری در تبیین سرزندگی زنان دارند. بر این اساس، ارتقای کیفیت طراحی معماری فضاهای عمومی از طریق توجه هم‌زمان به ابعاد کالبدی، اجتماعی، روان‌شناختی، محیط زیستی و کارکردی می‌تواند زمینة افزایش حضور، رضایت و سرزندگی زنان در محیط‌های شهری را فراهم آورد.
Women’s vitality in urban public spaces is an important indicator of urban quality of life and social sustainability, as it contributes to social presence, urban interaction, and equitable use of public environments. Despite its significance, there is still limited understanding of how different dimensions of architectural design quality influence women’s vitality in Iranian cities. This study aims to assess women’s vitality in urban environments from the perspective of architectural design quality, with a focus on public spaces in Hamedan. The research is applied in purpose and descriptive-correlational in method. First, the key indicators of architectural design quality were extracted through a systematic review of the literature and classified into five dimensions: physical, social, psychological, environmental, and functional. Then, the required data were collected through a researcher-made questionnaire and field survey among women using public spaces in Hamedan. The validity of the instrument was confirmed by expert judgment, and its reliability was verified using Cronbach’s alpha coefficient. The data were analyzed using SPSS. The findings indicated a positive and significant relationship between architectural design quality and women’s vitality. The results also showed that all five dimensions of architectural design quality are associated with women’s vitality; however, the psychological, social, and functional dimensions play a more prominent role in explaining it. Accordingly, improving the architectural design quality of public spaces through simultaneous attention to physical, social, psychological, environmental, and functional dimensions can enhance women’s presence, satisfaction, and vitality in urban environments.
Alizadeh, H.; Bork-Hüffer, T.; Kohlbacher, J.; Mohammed-Amin, R. K. & Naimi, K. (2024). The contribution of urban public space to the social interactions and empowerment of women. Journal of Urban Affairs, 46(4), 717–740. https://doi.org/10.1080/07352166.2022.2095915
Askarizad, R.; Lamíquiz Daudén, P. J. & Garau, C. (2024). The application of space syntax to enhance sociability in public urban spaces: A systematic review. ISPRS International Journal of Geo-Information, 13(7), 227. https://doi.org/10.3390/ijgi13070227
Chen, S.; Lin, S.; Yao, Y. & Zhou, X. (2024). Urban public space safety perception and the influence of the built environment from a female perspective: Combining street view data and deep learning. Land, 13(12), 2108. https://doi.org/10.3390/land13122108
Dubey, S.; Bailey, A. & Lee, J. B. (2025). Women’s perceived safety in public places and public transport: A narrative review of contributing factors and measurement methods. Cities, 156, 105534. https://doi.org/10.1016/j.cities.2024.105534
Fang, C.; He, S. & Wang, L. (2021). Spatial characterization of urban vitality and the association with various street network metrics from the multi-scalar perspective. Frontiers in Public Health, 9, 677910. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.677910
Han, T. ; Liu, J. ; Yang, Y. & Zhang, Y. (2024). The influence of multi-sensory perception on public activity in urban street spaces: An empirical study grounded in landsenses ecology. Land, 14(1), 50. https://doi.org/10.3390/land14010050
Khalili, A. & Nayyeri Fallah, S. (2018). Role of social indicators on vitality parameter to enhance the quality of women’s communal life within an urban public space: Case: Isfahan’s traditional bazaar, Iran. Frontiers of Architectural Research, 7(3), 440–454. https://doi.org/10.1016/j.foar.2018.06.001
Li, M. & Luo, J. (2025). Investigating women’s preferences for urban green spaces by using the fuzzy-set quantitative comparative analysis method: The case of Chengdu, China. Land, 14(4), 716. https://doi.org/10.3390/land14040716
Li, Q.; Cui, C.; Liu, F.; Wu, Q.; Run, Y. & Han, Z. (2022a). Multidimensional urban vitality on streets: Spatial patterns and influence factor identification using multisource urban data. ISPRS International Journal of Geo-Information, 11(1), 2. https://doi.org/10.3390/ijgi11010002
Li, X.; Li, Y.; Jia, T.; Zhou, L. & Hijazi, I. H. (2022b). The six dimensions of built environment on urban vitality: Fusion evidence from multi-source data. Cities, 121, 103482. https://doi.org/10.1016/j.cities.2021.103482
Mouratidis, K. & Poortinga, W. (2020). Built environment, urban vitality and social cohesion: Do vibrant neighborhoods foster strong communities? Landscape and Urban Planning, 204, 103951. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2020.103951
Mullenbach, L. E.; Mowen, A. J.; Baker, B. L. & Wilhelm Stanis, S. A. (2022). Can urban parks bridge deep divides? Assessing the effects of inter-racial social interaction in parks and public spaces on trust. Journal of Leisure Research, 53(3), 450–472. https://doi.org/10.1080/00222216.2021.1982660
Qi, J.; Mazumdar, S. & Vasconcelos, A. C. (2024). Understanding the relationship between urban public space and social cohesion: A systematic review. International Journal of Community Well-Being, 7, 155–212. https://doi.org/10.1007/s42413-024-00204-5
Sadeghi, A. R.; Baghi, E. S. M. S.; Shams, F. & Ebadi, M. (2023). Women in a safe and healthy urban environment: Environmental top priorities for the women’s presence in urban public spaces. BMC Women’s Health, 23, 163. https://doi.org/10.1186/s12905-023-02281-8
Sadeghi, A. R. & Jangjoo, S. (2022). Women’s preferences and urban space: Relationship between built environment and women’s presence in urban public spaces in Iran. Cities, 126, 103694. https://doi.org/10.1016/j.cities.2022.103694
Samavati, S.; Desmet, P. M. A. & Ranjbar, E. (2024). Happy urban public spaces: A systematic review of the key factors affecting citizen happiness in public environments. Cities & Health, 9(1), 112-128. https://doi.org/10.1080/23748834.2024.2358600
Skiba, M. A.; Bazan-Krzywoszańska, A. & Mrówczyńska, M. (2025). Women’s preferences and perspectives on the use of urban green spaces. Land, 14(7), 1345. https://doi.org/10.3390/land14071345
Zhang, T.; Liu, J. & Li, H. (2019). Restorative effects of multi-sensory perception in urban green space: A case study of urban park in Guangzhou, China. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(24), 4943. https://doi.org/10.3390/ijerph16244943