مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری مطالعات شهر ایرانی-اسلامی 2228-639X 1 61 2024 2 20 The Role of the Dome in the Glory of Iranian Islamic Architecture نقش گنبد در شکوه معماری ایرانی اسلامی fa امین شری زاده دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج حسین کلانتری خلیل آباد جهاددانشگاهی سیامک پناهی سیروس دشتی برنجه جهاد دانشگاهی 2025 4 9 <p style="padding-right: 30px; text-align: left;">The dome, as one of the most prominent and symbolic architectural elements, has long held a special place in the design of religious and historical buildings in Iran. Dome-making, as one of the most advanced techniques for covering openings, evolved during the Sassanid period. Dome-making has its roots in the architecture of the Elamite period called the Taq-e-Ahang, but in the form of a dome with specific construction principles in order to convey the concept of a luxurious building, undoubtedly the royal palaces and Sassanid fire temples of this period were the beginning of dome-making. Domes have been known in the history of Iranian architecture, even after Islam, as a symbol of splendor, grandeur, and the connection between earth and sky, and have continued their conceptual and symbolic path in their re-positioning on religious buildings, initially with the replacement of mosques in place of fire temples, and then on newly constructed buildings of new mosques. In this article, using a descriptive research method and library tools, the role of the dome in creating the architectural splendor of Iran has been analyzed and evaluated by examining the indicators of architectural splendor. The authors have analyzed case studies and opinions of experts in this field, and have examined several existing examples of magnificent domes with the proposed indicators, and finally, they have presented suggestions for enhancing their splendor.</p> <p>گنبد به &zwnj;عنوان یکی از برجسته&zwnj;ترین و نمادین&zwnj;ترین عناصر معماری، از دیرباز در طراحی بناهای مذهبی و تاریخی ایران جایگاه ویژه&zwnj;ای داشته است. ساخت گنبد به مثابه یکی از پیشرفته ترین تکنیک های پوشش دهانه، در دوره ساسانی راه تکامل خود را پیموده و اگر چه ریشه هایی در معماری دوره عیلامی در جامه ی طاق آهنگ دارد، لیک به شکلِ گنبد با اصول ساخت معین در راستای انتقال مفهومی از یک بنای فاخر، بی شک کاخ های پادشاهی ساسانی و آتشکده های این دوران بستر این عنصر شاخص، برای نشان دادن شکوه بناهای مذکور و توانایی سازندگانِ زمانِ خود بوده اند. گنبدها در تاریخ معماری ایران، پس از اسلام نیز به عنوان نمادی از شکوه، عظمت و ارتباط میان زمین و آسمان شناخته می شده اند و امتداد مسیر مفهومی و نمادین خود را در جای گیری مجدد بر روی بناهای مذهبی در ابتدا با جایگزین شدن مسجد به جای آتشکده و سپس بر بنای تازه ساخته شده مساجد جدید پیموده اند. در مقاله حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی و با بهره گیری از ابزار کتابخانه ای، به تجزیه و تحلیل و با بررسی شاخص های ارزیابی شکوه معماری، به نقش گنبد در ایجاد شکوه معماری ایران پرداخته شده است. این پژوهش با تحلیل نمونه های موردی و نظرات صاحب نظران در این زمینه، چندی از نمونه های موجود از گنبدهای با شکوه با شاخصه های مطروحه را بررسی و در انتها پیشنهاداتی در راستای ارتقای شکوه آن ارائه نموده است.</p> http://iic.ihss.ac.ir/en/Article/Download/49888