مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری مطالعات شهر ایرانی-اسلامی 2228-639X 15 56 2025 3 18 Evaluation and Comparison of Accessing Neighborhood-level Urban Services and Amenities Among Neighborhoods in Tehran metropolis form a Spatial Justice Perspective مقایسه و ارزیابی سطح برخورداری محلات کلان‌شهر تهران از امکانات و خدمات محله‌ای از منظر عدالت فضایی 101 131 fa بهزاد عمران‌زاده دانشگاه تهران علی ماهوش محمدی ورنوسفادرانی دانشگاه شهید بهشتی 2023 7 17 احمدی، اکبر و اسفندیار جهانگرد (1399) رتبه&zwnj;بندی محلات شهر تهران از بعد سطح برخورداری و کیفیت زندگی با استفاده از Fuzzy TOPSIS. اقتصاد شهر (5) 1، صص 127- 147. بیات، اسداله و زینب کرکه&zwnj;آبادی و سعید کامیابی (1396) ارزیابی و سنجش وضعیت افتراق و ناهمگونی فضایی موجود در سطح منطقه شهری تهران با استفاده از مدل TOPSIS. جغرافیا، 15 (دوره جدید) (54 )، صص 229- 246.  SID. <a href="https://sid.ir/paper/150147/fa">https://sid.ir/paper/150147/fa</a> تقوایی، علی&zwnj;اکبر و محمدرضا بمانیان و محمدرضا &zwnj;پورجعفر و مهدی بهرام&zwnj;پور (1394) میزان سنجش عدالت فضایی در چارچوب نظریه شهر عدالت&zwnj;محور، مورد پژوهی: مناطق 22&zwnj;گانه شهرداری تهران، مدیریت شهری، 14 (38)، صص 391-423.            SID.<a href="https://sid.ir/paper/92135/fa">https://sid.ir/paper/92135/fa</a> حیدری چیانه، رحیم و حجت محمدی ترکمانی و موسی واعظی (1396) تحلیلی بر عدالت فضایی و کاربری&zwnj;های درمانی مبتنی بر GIS مطالعه موردی: کلانشهر تبریز، بیمارستان، 16 (3 (مسلسل 62))، صص 19-29.  SID. <a href="https://sid.ir/paper/106691/fa">https://sid.ir/paper/106691/fa</a> داداش&zwnj;پور، &zwnj;هاشم و فرامرز رستمی (1390) سنجش عدالت فضایی یکپارچه خدمات عمومی شهری بر اساس توزیع جمعیت، قابلیت دسترسی و کارایی در شهر یاسوج، مطالعات و پژوهش&zwnj;های شهری منطقه&zwnj;ای، 3 (10)، صص 1-22. SID.<a href="https://sid.ir/paper/153045/fa">https://sid.ir/paper/153045/fa</a> دلایی میلان، ابراهیم و رضا خیرالدین (1396) سنجش عدالت فضایی در بستر نظام حمل و نقل عمومی با مدل تحلیل شبکه&zwnj;ای (مورد پژوهی: مناطق 2، 3، 4 و 5 شهر تهران). نگرش&zwnj;های نو در جغرافیای انسانی (جغرافیای انسانی)، 9 (3)، صص19-39.        SID. <a href="https://sid.ir/paper/502206/fa">https://sid.ir/paper/502206/fa</a> رهنما، محمدرحیم و جواد ذبیحی (1390) تحلیل توزیع تسهیلات عمومی شهری در راستای عدالت فضایی با مدل یکپارچه دسترسی در مشهد، جغرافیا و توسعه، 9 (پیاپی 23)، صص 5-26.      SID. <a href="https://sid.ir/paper/77025/fa">https://sid.ir/paper/77025/fa</a> صارمی، حمیدرضا و سهیلا توتزاری (1393) سنجش و ارزیابی سطوح برخورداری مناطق شهری کلان شهر تهران با استفاده از تکنیک TOPSIS.  هویت شهر، 8 (18)، صص 47-60.        SID. <a href="https://sid.ir/paper/154650/fa">https://sid.ir/paper/154650/fa</a> صالحی امیری، سیدرضا و زهره رضایی (1387) بررسی مفهوم عدالت اجتماعی. پژوهشنامه عدالت اجتماعی، - (26)، صص 11-37.               SID. <a href="https://sid.ir/paper/479223/fa">https://sid.ir/paper/479223/fa</a> عمران&zwnj;زاده، بهزاد (1394) تبیین عدالت فضایی در شهر آرمانی اسلام (مطالعه موردی: کلان شهر تهران)، رساله دکتری برنامه&zwnj;ریزی شهری دانشگاه تهران. مرصوصي، نفیسه (1382) تحليل فضايي عدالت اجتماعي در شهر تهران مطالعه موردی شهرداری تهران، رساله دکتری جغرافيا گرايش برنامه&zwnj;ريزي شهري، دانشگاه تربيت مدرس، تهران. ندایی طوسی، سحر و علیرضا نوری (1396) ارزیابی یکپارچه عدالت بالفعل فضایی در دسترسی به تسهیلات پایه شهری به روش ارزیابی چندمعیاره فضایی، موردپژوهی: شهر اردبیل، صفه، 27 (78 )، صص 105-136. SID. <a href="https://sid.ir/paper/94451/fa">https://sid.ir/paper/94451/fa</a> نوروزی، فریبا و اسماعیل صالحی و مریم خستو (1398) فراتحلیل مطالعات انجام شده در حوزه عدالت فضایی. جغرافیا و آمایش شهری- منطقه&zwnj;ای، 9 (33)، صص 83-104.              SID. <a href="https://sid.ir/paper/524390/fa">https://sid.ir/paper/524390/fa</a> وارثی، حمیدرضا و صفر قائدرحمتی و ایمان باستانی&zwnj;فر (1386) بررسی اثرات توزیع خدمات شهری در عدم تعادل فضایی جمعیت مطالعه موردی؛ مناطق شهر اصفهان. جغرافیا و توسعه، 5 (پیاپی 9)، صص 91-106.  SID. <a href="https://sid.ir/paper/77355/fa">https://sid.ir/paper/77355/fa</a> الوندی&zwnj;پور، نینا و &zwnj;هاشم داداش&zwnj;پور (1397) فرا روش پژوهش&zwnj;های مرتبط با عدالت فضایی در مقیاس شهری در ایرن در بازه زمانی 1383-1394، پژوهش&zwnj;های بوم شناسی شهری، 9 (2 (پیاپی 18) )، صص 63-74. SID. <a href="https://sid.ir/paper/407589/fa">https://sid.ir/paper/407589/fa</a>   Alperovitz, G. (2017) The possibility of a pluralist commonwealth evolutionary reconstruction toward a caring and just political economy, Interdisciplinary Journal of Partnership Studies, 4 (1).## Alrobaee, T. R. (2021) Measuring spatial justice indices in the traditional islamic cities by using gis, an-najaf holy city, Iraq A case study, Journal of Geoinformatics & Environmental Research, 2 (01), 01–13.## Bibby, P., Henneberry, J., & Halleux, J.-M. (2021) Incremental residential densification and urban spatial justice: The case of England between 2001 and 2011, Urban Studies, 58 (10), Article 10. <a href="https://doi.org/10.1177/0042098020936967">https://doi.org/10.1177/0042098020936967</a>.## Biswas, S. P. (2015)Assorted City: Equity, Justice, and Politics in Urban Services Delivery. SAGE Publications India.## Bowen, W. (2002) An Analytical Review of Environmental Justice Research: What Do We Really Know? Environmental Management, 29 (1), 3–15. <a href="https://doi.org/10.1007/s00267-001-0037-8">https://doi.org/10.1007/s00267-001-0037-8</a>.## Cervero, R., & Kockelman, K. (1997) Travel demand and the 3Ds: Density, diversity, and design. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 2 (3), 199–219.## Chakraborty, L., Rus, H., Henstra, D., Thistlethwaite, J., & Scott, D. (2020)A place-based socioeconomic status index: Measuring social vulnerability to flood hazards in the context of environmental justice. International Journal of Disaster Risk Reduction, 43, 101394.## Connolly, J. J. T., & Steil, J. (2009) Finding Justice in the City, In P. Marcuse null (Ed.), Searching for the Just City: Debates in Urban Theory and Practice (Vol. 1, pp. 1–16).## Corubolo, E. (1998)Urban management and social justice.## Dlabac, O., Zwicky, R., Carpenter, J., & Pereira, P. (2022) Towards the ‘just city’? Exploring the attitudes of European city mayors. Urban Research & Practice, 15 (2), Article 2. <a href="https://doi.org/10.1080/17535069.2020.1739323">https://doi.org/10.1080/17535069.2020.1739323</a>.## Ewing, R., Handy, S., Brownson, R. C., Clemente, O., & Winston, E. (2006) Identifying and measuring urban design qualities related to walkability, Journal of Physical Activity and Health, 3 (s1), S223–S240.## Fainstein, S. S. (2014) The just city. International Journal of Urban Sciences, 18 (1), Article 1. <a href="https://doi.org/10.1080/12265934.2013.834643">https://doi.org/10.1080/12265934.2013.834643</a>.## Fan, C., Jiang, X., Lee, R., & Mostafavi, A. (2022) Equality of access and resilience in urban population-facility networks. Npj Urban Sustainability, 2 (1), Article 1. <a href="https://doi.org/10.1038/s42949-022-00051-3">https://doi.org/10.1038/s42949-022-00051-3</a>.## Fincher, R., & Iveson, K. (2012) Justice and Injustice in the City. Geographical Research, 50 (3), Article 3. <a href="https://doi.org/10.1111/j.1745-5871.2011.00742.x">https://doi.org/10.1111/j.1745-5871.2011.00742.x</a>.## Gaile, G. L. (1984) Measures of Spatial Equality. In G. L. Gaile & C. J. Willmott (Eds.), Spatial Statistics and Models (pp. 223–233), Springer Netherlands. <a href="https://doi.org/10.1007/978-94-017-3048-8_12">https://doi.org/10.1007/978-94-017-3048-8_12</a>.## Galster, G. C., & Killen, S. P. (1995) The geography of metropolitan opportunity: A reconnaissance and conceptual framework, Housing Policy Debate, 6 (1), 7–43. <a href="https://doi.org/10.1080/10511482.1995.9521180">https://doi.org/10.1080/10511482.1995.9521180</a>.## Hadjimichalis, C. (2011) Uneven geographical development and socio-spatial justice and solidarity: European regions after the 2009 financial crisis, European Urban and Regional Studies, 18 (3), Article 3.## Harvey, D. (2009) Social justice and the city (Rev. ed), University of Georgia Press. Jian, I. Y., Luo, J., & Chan, E. H. W. (2020) Spatial justice in public open space planning: Accessibility and inclusivity. Habitat International, 97, 102122. <a href="https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2020.102122">https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2020.102122</a>.## Kunzmann, K. R. (1998) Planning for spatial equity in Europe. International Planning Studies, 3 (1), 101–120.## Lobao, L. M., Hooks, G., & Tickamyer, A. R. (2007) The Sociology of Spatial Inequality, SUNY Press.## Meng, Y., & Malczewski, J. (2015) A GIS-based Multicriteria Decision Making Approach for Evaluating Accessibility to Public Parks in Calgary, Alberta. HUMAN GEOGRAPHIES – Journal of Studies and Research in Human Geography, 9 (1), Article 1. <a href="https://doi.org/10.5719/hgeo.2015.91.3">https://doi.org/10.5719/hgeo.2015.91.3</a>.## Mohai, P., Pellow, D., & Roberts, J. (2009) Environmental Justice. Annual Review of Environment and Resources, 34. <a href="https://doi.org/10.1146/annurev-environ-082508-094348">https://doi.org/10.1146/annurev-environ-082508-094348</a>.## Moroni, S. (2020) The just city. Three background issues: Institutional justice and spatial justice, social justice and distributive justice, concept of justice and conceptions of justice. Planning Theory, 19 (3), 251–267. <a href="https://doi.org/10.1177/1473095219877670">https://doi.org/10.1177/1473095219877670</a>.## Oh, K., & Jeong, S. (2007) Assessing the spatial distribution of urban parks using GIS. Landscape and Urban Planning, 82 (1), Article 1. <a href="https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.01.014">https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.01.014</a>.## Oomen, B., Davis, M. F., & Grigolo, M. (2016) Global Urban Justice. Cambridge University Press.## Philippopoulos-Mihalopoulos, A. (2014) Spatial justice: Body, lawscape, atmosphere. Routledge.## Piras, S., Tobiasz-Lis, P., Currie, M., Dmochowska-Dudek, K., Duckett, D., & Copus, A. (2022) Spatial justice on the horizon? A combined Theory of Change scenario tool to assess place-based interventions. European Planning Studies, 30 (5), Article 5. #3 Sassen, S. (1996) Cities and communities in the global economy: Rethinking our concepts. American Behavioral Scientist, 39 (5), 629–639.## Soja, E. (2009) The city and spatial justice. Justice Spatiale/Spatial Justice, 1 (1), Article 1.## Stigilitz, J. E. (2012) The price of inequality.## Trochmann, M. (2023) The Color of Law: A Forgotten History of How Our Government Segregated America. Journal of Social Equity and Public Administration, 1 (2), 107-109.## Urban transport justice (2016) Journal of Transport Geography, 54, 1–9. <a href="https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2016.05.002">https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2016.05.002</a>.## Uwayezu, E., & De Vries, W. T. (2018) Indicators for measuring spatial justice and land tenure security for poor and low income urban dwellers. Land, 7 (3), Article 3.## Wilson, W. J. (2006) The geography of opportunity: Race and housing choice in metropolitan America. Rowman & Littlefield.## Zallio, M., & Clarkson, P. J. (2021) Inclusion, diversity, equity and accessibility in the built environment: A study of architectural design practice. Building and Environment, 206, 108352. <a href="https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.108352">https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2021.108352</a>.##   عدالت فضایی بازتاب جست&zwnj;وجوی دیرباز جامعه انسانی در پی عدالت در مقیاس شهری است و با چگونگی توزیع و برخورداری از خدمات و امکانات شهری گره &zwnj;خورده است. مطالعات نشان می&zwnj;دهد برخورداری از خدمات سطح محله&zwnj;ای تأثیر قابل&zwnj;توجهی بر کیفیت زندگی شهروندان دارد. بر این &zwnj;اساس پژوهش حاضر ابتدا به تبیین شاخص سنجش عدالت فضایی از بعد نظری پرداخته&zwnj; و سپس با پیشنهاد مدل آماری «تعادل فضایی ترکیبی» به ارزیابی عدالت فضایی در برخورداری از خدمات شهری سطح محله&zwnj;ای میان محلات 353&zwnj;گانه شهر تهران مبتنی بر شواهد عینی می&zwnj;پردازد. با استفاده از این مدل و بر اساس 34 سنجه کالبدی احصاء شده در 10 گروه، برخورداری محلات در دو سطح محله&zwnj;ای (بدون اعمال تأثیر ناحیه و منطقه) و ترکیبی (با اعمال تأثیر ناحیه و منطقه) مورد سنجش قرار گرفته و در 13 سطح طبقه&zwnj;بندی شده است. یافته&zwnj;های پژوهش حاکی از شکاف عمیق در توزیع امکانات و خدمات سطح محله&zwnj;ای و دسترسی محلات شهر تهران به آنها است. به&zwnj;نحوی&zwnj;که نزدیک به 70 درصد محلات با جمعیتی در حدود 82.5 درصد جمعیت شهر تهران در وضعیتی پایین&zwnj;تر از متوسط نسبت به معیارِ متوسط برخورداری کلی تمام محلات ارزیابی شده&zwnj;اند. همچنین شدت نابرابری در توزیع امکانات در محلات برخوردارتر، بیش از محلات با برخورداری زیر متوسط ارزیابی شد. از سویی یافته&zwnj;ها بیانگر توزیع عادلانه&zwnj;تر در مقیاس ناحیه&zwnj;ای و منطقه&zwnj;&zwnj;ای نسبت به مقیاس محله&zwnj;ای است. در نهایت فرایند طی شده در این پژوهش نیاز به&zwnj;ایجاد مقیاسی واحد برای سنجش توأمان کمیت و کیفیت امکانات شهری را آشکار کرد که پیشنهاد می&zwnj;شود در دستور کار نهادهای مربوطه قرار گیرد.

http://iic.ihss.ac.ir/en/Article/Download/43298