مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری مطالعات شهر ایرانی-اسلامی 2228-639X 17 63 2026 11 14 Revisiting the Roles of Architecture, Function, and Meaning in Shaping and Sustaining Resistance Discourse in Urban Spaces بازخوانی نقش معماری، کارکرد و معنا در شکل‌گیری و تداوم گفتمان مقاومت در فضاهای شهری 81 102 fa مرضیه شاهرودی‌کلور موسسه آموزش عالی آپادانا 2025 10 2 <p>Urban space, beyond its physical function, is a dynamic arena for social, political, and cultural interactions, playing a key role in the formation and perpetuation of the discourse of resistance. Despite extensive research on the political and social dimensions of this discourse, the role of physical and architectural components has received comparatively little attention. This study aims to critically examine the role of urban space in advancing the discourse of resistance from an architectural perspective, with particular emphasis on Islamic countries and Iran. The central research question is: How do the physical and spatial components of the city become instruments for expressing and reinforcing the objectives of resistance? Here, resistance refers not only to acts of protest but also to the broader concept of the Axis of Resistance against domination and colonialism. This qualitative study employs critical discourse analysis at three levels&mdash;description, interpretation, and explanation&mdash;combined with thematic analysis and case studies of three urban spaces: Azadi Square in Tehran, Tahrir Square in Cairo, and the southern suburbs of Beirut. Data were collected from documentary sources, visual materials, and field observations. The findings indicate that urban design elements, including scale, access routes, and physical symbols, facilitate the organization of collective action, while actors imbue these spaces with new meanings through appropriation, representation, and symbolization. The case studies differ in their modes of agency: state-led in Iran, grassroots and spontaneous in Cairo, and hybrid in Beirut. The study's originality lies in integrating the three levels of critical discourse analysis with the physical, functional, and semantic dimensions of space within the context of the Axis of Resistance. The findings underscore the need to recognize the political role of space in urban design.</p> <p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin';">فضای شهری، فراتر از بستری کالبدی، عرصه&zwnj;ای پویا برای تعاملات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است که در شکل&zwnj;گیری و تداوم گفتمان مقاومت نقش کلیدی ایفا می&zwnj;کند. با وجود پژوهش&zwnj;های فراوان دربارۀ ابعاد سیاسی و اجتماعی این گفتمان، نقش مؤلفه&zwnj;های کالبدی و معماری در آن کمتر تحلیل شده است. این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی نقش فضای شهری در پیشبرد گفتمان مقاومت از منظر معماری، به&zwnj;ویژه در سرزمین&zwnj;های اسلامی و ایران، انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه مؤلفه&zwnj;های کالبدی و فضایی شهر به ابزاری برای بیان و تقویت اهداف مقاومت تبدیل می&zwnj;شوند؟ مقاومت در اینجا نه&zwnj;تنها به کنش&zwnj;های اعتراضی، بلکه به مفهوم گسترده&zwnj;تر محور مقاومت در برابر سلطه و استعمار اشاره دارد. پژوهش کیفی است و تحلیل گفتمان انتقادی را در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، همراه با تحلیل مضمون و مطالعۀ موردی سه نمونه به کار می&zwnj;گیرد: میدان آزادی تهران، میدان تحریر قاهره و جنوب بیروت. داده&zwnj;ها از اسناد، محتوای بصری و مشاهدۀ میدانی گردآوری شد. یافته&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهند که عناصر طراحی شهری مانند مقیاس، دسترسی&zwnj;ها و نمادهای کالبدی، سازماندهی کنشگری را تسهیل می&zwnj;کنند و کنشگران ازطریق تصرف، بازنمایی و نمادسازی به آن&zwnj;ها معانی تازه می&zwnj;بخشند. نمونه&zwnj;ها در نوع کنشگری با هم تفاوت دارند: رسمی در ایران، خودجوش در قاهره و ترکیبی در بیروت. نوآوری پژوهش، تلفیق سه سطح تحلیل گفتمان انتقادی با ابعاد کالبدی، کارکردی و معنایی فضا در بستر محور مقاومت است. نتایج بر لزوم توجه به نقش سیاسی فضا در طراحی شهری تأکید دارند.</span></p> http://iic.ihss.ac.ir/ar/Article/Download/51686