مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریمطالعات شهر ایرانی-اسلامی2228-639X176320261114A Comparative Study of the Physical-Spatial Structures of Qadamgah Garden in Neyshabur and the Taj Mahal in Delhi Exploring the Concept and Functions of the Garden-Tombبررسی تطبیقی ساختار کالبدی-فضایی باغ قدمگاه نیشابور و تاج‌محل دهلی‌نو نگاهی به مفهوم باغ‌مزار و کارکردهای آن122faهادیسلطانی‌فرددانشیار دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، خراسان رضوی، ایران0000-0002-7419-2805غزاله رفیعیاستادیار پژوهشی دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، خراسان رضوی، ایران0009-0005-5359-539920251128<p>The garden-tomb is an important typology of the Persian-Islamic garden, in which garden design, architecture, nature, and religious and symbolic meanings are integrated into a spatial and commemorative system. Despite numerous studies on Persian gardens and prominent garden-tombs, multidimensional comparisons of this typology with examples beyond the geographical boundaries of Iran, particularly within the context of Mughal garden design, have received relatively little attention. This study aims to conduct a comparative analysis of the Qadamgah Garden-Tomb in Neyshabur and the Taj Mahal complex in Agra, identifying their similarities, differences, and patterns of continuity and transformation. In terms of purpose, the research is applied, while its methodological approach is descriptive-analytical and comparative. Data were collected through library research, historical documents, maps, visual materials, and field observations of Qadamgah Garden, and were analyzed and compared across four dimensions: physical and spatial structure, water and irrigation systems, planting systems, and spatial details and ornamentation. The findings reveal that the two complexes share several characteristics, including the centrality of the tomb, spatial hierarchy, the integration of garden and tomb, geometric order, and the meaningful presence of natural and architectural elements. However, the ways in which these principles are realized differ according to topographic context, environmental conditions, scale, and historical development. At Qadamgah, topography plays a more significant role in spatial organization, water movement, and the functional role of planting. At the Taj Mahal, by contrast, axial geometry, elevated platforms, visual framing, controlled planting, and the extensive use of ornamentation are more prominent. Accordingly, the continuity of the garden-tomb tradition at the Taj Mahal can be understood not as an exact reproduction of Persian forms, but rather as the preservation of certain underlying organizational principles and their adaptation and reinterpretation in response to the Mughal Indian context.</p><p>باغ‌مزار یکی از گونه‌های مهم باغ ایرانی - اسلامی است که در آن باغ، معماری، طبیعت و مفاهیم دینی و معنایی در قالب یک نظام فضایی و یادمانی به یکدیگر پیوند می‌یابند. باوجود مطالعات متعدد درباره باغ ایرانی و باغ‌مزارهای شاخص، مقایسه چندبعدی این‌گونه با نمونه‌های خارج از جغرافیای ایران، به‌ویژه در بستر باغ‌سازی گورکانی، کمتر موردتوجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی باغ‌مزار قدمگاه نیشابور و مجموعه تاج‌محل در آگرا و شناسایی شباهت‌ها، تفاوت‌ها و الگوهای تداوم و تغییر در این دو نمونه انجام شده است. پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر رویکرد، توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است. داده‌ها با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی، نقشه‌ها، تصاویر و بررسی میدانی باغ قدمگاه گردآوری و در قالب چهار محور ساختار کالبدی - فضایی، نظام آب و آبیاری، نظام کاشت و جزئیات فضایی و تزئینات تحلیل و مقایسه شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که دو مجموعه در محوریت، سلسله‌مراتب فضایی، پیوند باغ و آرامگاه، نظم هندسی و حضور معنادار عناصر طبیعی و معماری اشتراک دارند؛ بااین‌حال، نحوه تحقق این اصول تحت‌تأثیر بستر توپوگرافیک، شرایط محیطی، مقیاس و روند شکل‌گیری تاریخی متفاوت است. در قدمگاه، توپوگرافی در سازمان فضایی، حرکت آب و نقش عملکردی کاشت تأثیر بیشتری دارد، درحالی‌که در تاج‌محل، هندسه محوری، تختگاه، قاب‌بندی بصری، کنترل کاشت و گستره تزئینات برجسته‌تر است. براین‌اساس، تداوم سنت باغ‌مزار در تاج‌محل را می‌توان نه در بازتولید عین‌به‌عین فرم ایرانی، بلکه در حفظ برخی اصول سازمان‌دهنده و بازتنظیم و بازتفسیر آن‌ها متناسب با بستر گورکانی هند مشاهده کرد.</p>http://iic.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/52243مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریمطالعات شهر ایرانی-اسلامی2228-639X176320261114The Role of Women in the Transformation of Spatial Organization in Iranian Houses from the Late Qajar to the Early Pahlavi Periodنقش زنان در تحول سازماندهی فضایی خانه‌های ایرانی از اواخر قاجار تا پهلوی اول3156fa شکیبا عزیزیدانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایرانملیحهجاویدمهراستادیار گروه معماری و شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران0000-0002-3994-41002026621<p>Houses are reflections of their inhabitants’ culture, lifestyles, values, and everyday practices, and their formation is profoundly influenced by the social conditions of each historical period. Among the key factors shaping domestic space, women’s social status and lifestyles may be reflected in the spatial organization of houses, an aspect that has received relatively little direct attention in architectural research. This study examines the relationship between transformations in women’s social roles, status, and lifestyles and the spatial organization of selected elite houses from the late Qajar period to the First Pahlavi period. To address this aim, two key research questions are posed: (1) How were transformations in women’s social roles, status, and lifestyles during the late Qajar and First Pahlavi periods reflected in the spatial organization of selected elite houses? (2) How did these reflections manifest in the physical and spatial characteristics of elite houses across the cities and regions under study, what distinctive differences and patterns can be identified, and which factors contributed to their formation? The research adopts a historical-interpretive approach. Data were collected through the examination of historical sources, architectural documents and records, and the analysis of documented examples of houses dating from the two periods. The findings indicate that, in the cases examined, changes in women’s social roles, status, and lifestyles were accompanied by transformations in entrance hierarchies, degrees of introversion, gendered spatial domains, and the location and status of the kitchen. However, these transformations did not occur uniformly or simultaneously across different cities and regions; rather, they emerged through interactions with factors such as climate, modes of livelihood, social class, and processes of modernization.</p><p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA" style="font-size: 12.0pt; font-family: 'B Nazanin';">خانه بازتابی از فرهنگ، سبک زندگی، ارزش‌ها و عادت‌های ساکنانشان هستند و شرایط اجتماعی در هر دوره تاریخی بر شکل‌گیری آن‌ها تأثیر بسزایی داشته است. در این میان، موقعیت اجتماعی و سبک زندگی زنان، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی، می‌تواند در سازماندهی فضایی خانه‌ها بازتاب یابد؛ موضوعی که کمتر به‌صورت مستقیم در پژوهش‌های معماری موردتوجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر رابطه میان دگرگونی‌های نقش و جایگاه اجتماعی و شیوه زندگی زنان و سازماندهی فضایی خانه‌های اعیانی منتخب را در فاصله زمانی اواخر قاجار تا پهلوی اول بررسی می‌کند. درراستای هدف پژوهش، دو پرسش کلیدی مطرح شده است: (۱) تحولات نقش و جایگاه اجتماعی و شیوه زندگی زنان در اواخر دوره قاجار و دوره پهلوی اول چگونه در سازماندهی فضایی خانه‌های اعیانی منتخب بازتاب یافته است؟ (۲) این بازتاب در مؤلفه‌های کالبدی و فضایی خانه‌های اعیانی منتخب در شهرها و مناطق موردمطالعه چه تفاوت‌ها و الگوهای متمایزی نشان می‌دهد و چه عواملی در شکل‌گیری این تفاوت‌ها مؤثر بوده‌اند؟ روش تحقیق تاریخی - تفسیری است و داده‌ها ازطریق مطالعه منابع تاریخی، اسناد و مدارک معماری و تحلیل نمونه‌های مستند خانه‌های متعلق به این دو دوره گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که در نمونه‌های بررسی‌شده، تحولات نقش و جایگاه اجتماعی و شیوه زندگی زنان با تغییراتی در سلسله‌مراتب ورودی، میزان درون‌گرایی، عرصه‌های جنسیتی و جایگاه مطبخ همراه بوده است. بااین‌حال، این تغییرات در شهرها و مناطق مختلف هم‌زمان و یکسان نبوده و در تعامل با عواملی چون اقلیم، شیوه معیشت، طبقه اجتماعی و روندهای نوسازی شکل‌گرفته‌اند.</span></p>http://iic.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/53881مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریمطالعات شهر ایرانی-اسلامی2228-639X176320261114Developing a Religious Pedestrian Walkway Planning Model Using a Grounded Theory Approach. Studying the Axis from the Holy Shrine of Hazrat Masoumeh to the Holy Jamkaran Mosque, Qomتدوین الگوی برنامه‌ریزی پیاده‌راه مذهبی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد. مطالعه موردی محور حرم (حضرت معصومه(س) – مسجد مقدس جمکران، قم5780faابوالفضلرضائیپژوهشگر دکتری دکتری شهرسازی، واحد آمل، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایرانحسینکلانتری خلیل‌آباداستاد پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی، جهاددانشگاهی، تهران، ایران0000-0002-2442-9472مریمرزقیاستادیار گروه شهرسازی، واحد آمل، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران0000-0002-0797-579720251112<p>The corridor connecting the Holy Shrine of Hazrat Masoumeh (SA) to the Holy Jamkaran Mosque in Qom is one of the most heavily trafficked pilgrimage routes in Iran. Despite its prominent religious and social significance, it lacks a comprehensive and integrated framework for context-sensitive planning that addresses the corridor’s climatic and managerial characteristics and organizes pilgrims’ pedestrian movement. With an approximate width of 90 meters and an arterial function, the corridor accommodates large numbers of pilgrims on foot during major religious occasions, particularly the mid-Sha'ban celebrations. However, the construction of the boulevard has been accompanied by criticism concerning disruptions to the hierarchy of access, impacts on the spatial organization and heritage of the historic Qajar urban fabric, and extensive physical interventions. This study aims to develop an appropriate planning model for a religious pedestrian corridor along this route, employing a grounded theory approach. Data were collected through 30 semi-structured interviews with urban managers, religious authorities, traffic experts, business owners, residents, and pilgrims; systematic field observations under both normal and peak-demand conditions; and an examination of urban planning documents and schemes. Purposive sampling continued until theoretical saturation was achieved. The data were analyzed using MAXQDA through open, axial, and selective coding. The credibility of the findings was further enhanced through member checking, peer debriefing, and research auditing. The findings indicate that improving the quality of pilgrimage routes is not merely a physical intervention, but rather an interdisciplinary and multi-institutional process requiring synergy among managerial, religious, and social institutions. The conceptual model identifies climatic and physical, socio-cultural, service-related, managerial, and technological components as the principal dimensions of planning religious pedestrian corridors in pilgrimage cities.</p><p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin';">محور حرم مطهر حضرت معصومه (س) تا مسجد مقدس جمکران در شهر قم، به‌عنوان یکی از پرترددترین مسیرهای زیارتی کشور، با وجود جایگاه ممتاز مذهبی و اجتماعی، فاقد الگوی جامع و یکپارچه‌ای برای برنامه‌ریزی بومی و متناسب با ویژگی‌های اقلیمی و مدیریتی مسیر و سامان‌دهی حرکت پیاده زائران است. این محور با عرض تقریبی نود متر و نقش شریانی، در مناسبت‌هایی نظیر نیمه شعبان، پذیرای شمار زیادی از زائران پیاده است. احداث بلوار نیز با انتقاداتی درباره نقض سلسله‌مراتب دسترسی، تأثیر بر سازمان فضایی و میراثی بافت تاریخی قاجار و بروز مداخلات کالبدی گسترده همراه بوده است. پژوهش حاضر با هدف تدوین الگوی مطلوب برنامه‌ریزی پیاده‌راه مذهبی در این محور و با بهره‌گیری از رویکرد نظریه داده‌بنیاد انجام شده است. داده‌ها از طریق سی مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته با مدیران شهری، متولیان مذهبی، کارشناسان ترافیک، کسبه، ساکنان و زائران، مشاهده نظام‌مند میدانی در شرایط عادی و اوج تقاضا و بررسی اسناد و طرح‌های شهری گردآوری شدند. نمونه‌گیری هدفمند تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت و داده‌ها با نرم‌افزار </span><span dir="LTR" style="font-size: 11.0pt; font-family: 'Times New Roman',serif;">MAXQDA</span><span style="font-family: 'B Nazanin';"> <span lang="AR-SA">و طی کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها نیز با بازبینی مشارکت‌کنندگان، هم‌اندیشی همتایان و ممیزی پژوهش تقویت شد</span></span><span dir="LTR">. </span><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin';">یافته‌ها نشان می‌دهند که ارتقای کیفیت مسیرهای زیارتی صرفاً اقدامی کالبدی نیست، بلکه فرآیندی میان‌رشته‌ای و چندنهادی است که به هم‌افزایی نهادهای مدیریتی، مذهبی و اجتماعی نیاز دارد. مدل مفهومی پژوهش، مؤلفه‌های اقلیمی و کالبدی، اجتماعی و فرهنگی، خدماتی، مدیریتی و فناورانه را به‌عنوان ابعاد اصلی برنامه‌ریزی پیاده‌راه مذهبی در شهرهای زیارتی معرفی می‌کند.</span></p>http://iic.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/52054مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریمطالعات شهر ایرانی-اسلامی2228-639X176320261114Revisiting the Roles of Architecture, Function, and Meaning in Shaping and Sustaining Resistance Discourse in Urban Spacesبازخوانی نقش معماری، کارکرد و معنا در شکل‌گیری و تداوم گفتمان مقاومت در فضاهای شهری81102faمرضیهشاهرودی‌کلوراستادیار، گروه معماری، موسسه آموزش عالی آپادانا، شیراز، ایران00000003407108512025102<p>Urban space, beyond its physical function, is a dynamic arena for social, political, and cultural interactions, playing a key role in the formation and perpetuation of the discourse of resistance. Despite extensive research on the political and social dimensions of this discourse, the role of physical and architectural components has received comparatively little attention. This study aims to critically examine the role of urban space in advancing the discourse of resistance from an architectural perspective, with particular emphasis on Islamic countries and Iran. The central research question is: How do the physical and spatial components of the city become instruments for expressing and reinforcing the objectives of resistance? Here, resistance refers not only to acts of protest but also to the broader concept of the Axis of Resistance against domination and colonialism. This qualitative study employs critical discourse analysis at three levels—description, interpretation, and explanation—combined with thematic analysis and case studies of three urban spaces: Azadi Square in Tehran, Tahrir Square in Cairo, and the southern suburbs of Beirut. Data were collected from documentary sources, visual materials, and field observations. The findings indicate that urban design elements, including scale, access routes, and physical symbols, facilitate the organization of collective action, while actors imbue these spaces with new meanings through appropriation, representation, and symbolization. The case studies differ in their modes of agency: state-led in Iran, grassroots and spontaneous in Cairo, and hybrid in Beirut. The study's originality lies in integrating the three levels of critical discourse analysis with the physical, functional, and semantic dimensions of space within the context of the Axis of Resistance. The findings underscore the need to recognize the political role of space in urban design.</p><p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin';">فضای شهری، فراتر از بستری کالبدی، عرصه‌ای پویا برای تعاملات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است که در شکل‌گیری و تداوم گفتمان مقاومت نقش کلیدی ایفا می‌کند. با وجود پژوهش‌های فراوان دربارۀ ابعاد سیاسی و اجتماعی این گفتمان، نقش مؤلفه‌های کالبدی و معماری در آن کمتر تحلیل شده است. این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی نقش فضای شهری در پیشبرد گفتمان مقاومت از منظر معماری، به‌ویژه در سرزمین‌های اسلامی و ایران، انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش این است که چگونه مؤلفه‌های کالبدی و فضایی شهر به ابزاری برای بیان و تقویت اهداف مقاومت تبدیل می‌شوند؟ مقاومت در اینجا نه‌تنها به کنش‌های اعتراضی، بلکه به مفهوم گسترده‌تر محور مقاومت در برابر سلطه و استعمار اشاره دارد. پژوهش کیفی است و تحلیل گفتمان انتقادی را در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، همراه با تحلیل مضمون و مطالعۀ موردی سه نمونه به کار می‌گیرد: میدان آزادی تهران، میدان تحریر قاهره و جنوب بیروت. داده‌ها از اسناد، محتوای بصری و مشاهدۀ میدانی گردآوری شد. یافته‌ها نشان می‌دهند که عناصر طراحی شهری مانند مقیاس، دسترسی‌ها و نمادهای کالبدی، سازماندهی کنشگری را تسهیل می‌کنند و کنشگران ازطریق تصرف، بازنمایی و نمادسازی به آن‌ها معانی تازه می‌بخشند. نمونه‌ها در نوع کنشگری با هم تفاوت دارند: رسمی در ایران، خودجوش در قاهره و ترکیبی در بیروت. نوآوری پژوهش، تلفیق سه سطح تحلیل گفتمان انتقادی با ابعاد کالبدی، کارکردی و معنایی فضا در بستر محور مقاومت است. نتایج بر لزوم توجه به نقش سیاسی فضا در طراحی شهری تأکید دارند.</span></p>http://iic.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/51686مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریمطالعات شهر ایرانی-اسلامی2228-639X176320261114the Spine of the Traditional City to an Active Historical Infrastructure The Transformation of Tehran Grand Bazaar’s Role in the Spatial Organization of the Cityاز ستون فقرات شهر سنتی تا زیرساخت تاریخی فعال تحول نقش بازار بزرگ تهران در سازمان فضایی شهرfa سونیا اکبری شاهرکپژوهشگر دکتری، گروه شهرسازی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانhttps://orcid.org/0009000788043257مجتبی رفیعیاناستاد گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران0000-0001-7371-7617مهرنوشحسن زادهاستادیار گروه شهرسازی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0000-0002-4040-77672026713<p>Despite having lost part of its former role in organizing the structure of the contemporary metropolis, the Grand Bazaar of Tehran remains an influential component of the city’s historical memory, economic activity, and spatial organization of its historic center. The central issue addressed in this article is how the bazaar’s position within Tehran’s urban structure has evolved and which dimensions of its role have persisted or transformed across different historical periods. The study adopts a historical-analytical approach, drawing on the morphological interpretation of historical maps, documentary research, and library sources. The data are analyzed with particular attention to the bazaar’s relationships with the Jameh Mosque, the Arg (citadel), urban neighborhoods, city gates, the street network, and emerging urban centers. The Safavid, Qajar, First Pahlavi, Second Pahlavi, and contemporary periods are compared using consistent spatial-physical, functional, connective, and identity-related indicators. The article’s contribution lies in combining the morphological reading of historical maps with a diachronic analysis of the bazaar’s role, providing a theoretical basis for understanding it as an “active historical infrastructure” within the city center. The findings indicate that, in the traditional city, Tehran’s bazaar served as a connecting axis linking economic, religious, social, and governmental functions and constituted one of the principal elements of the city’s urban structure. With the introduction of new streets during the Pahlavi period, urban expansion, and the relocation of some administrative and economic centers, the bazaar’s role in organizing the city as a whole diminished. Nevertheless, its capacity to sustain historical identity, concentrate economic activities, and support the regeneration of Tehran’s historic center has persisted. Accordingly, this article conceptualizes the Grand Bazaar of Tehran not merely as a historical feature, but as a spatial, economic, and identity-based asset for the regeneration of the contemporary city center.</p><p class="a" dir="RTL"><span lang="AR-SA" style="font-family: 'B Nazanin';">بازار بزرگ تهران، به‌رغم کاهش بخشی از نقش سازمان‌دهنده خود در ساختار کلان‌شهر معاصر، همچنان از عناصر مؤثر در حافظه تاریخی، فعالیت اقتصادی و سازمان فضایی مرکز تاریخی شهر است. مسئله اصلی مقاله، تبیین چگونگی تغییر جایگاه بازار در استخوان‌بندی تهران و شناسایی ابعاد پایدار و دگرگون‌شده نقش آن در دوره‌های مختلف تاریخی است. پژوهش با رویکرد تاریخی - تحلیلی و برپایه خوانش مورفولوژیک نقشه‌های تاریخی، مطالعات اسنادی و منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌ها با تمرکز بر نسبت بازار با مسجد جامع، ارگ، محلات، دروازه‌ها، شبکه معابر و مراکز جدید شهری تحلیل شده و دوره‌های صفوی، قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم و معاصر براساس شاخص‌های ثابت فضایی - کالبدی، عملکردی، ارتباطی و هویتی مقایسه شده‌اند. نوآوری مقاله در ترکیب خوانش مورفولوژیک نقشه‌ها با تحلیل میان‌دوره‌ای نقش بازار است؛ رویکردی که امکان تبیین نظری بازار را به‌مثابه «زیرساخت تاریخی فعال» در مرکز شهر فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که بازار تهران در شهر سنتی، محور پیونددهنده عملکردهای اقتصادی، مذهبی، اجتماعی و حکومتی و از ارکان اصلی استخوان‌بندی شهر بوده است. با خیابان‌کشی‌های دوره پهلوی، گسترش شهر و انتقال بخشی از مرکزیت‌های اداری و اقتصادی، نقش بازار در سازمان‌دهی کل شهر کاهش یافت؛ بااین‌حال، ظرفیت آن در حفظ هویت تاریخی، تمرکز فعالیت اقتصادی و پشتیبانی از بازآفرینی مرکز تاریخی تهران استمرار دارد. بر این اساس، مقاله بازار بزرگ تهران را نه به‌عنوان عنصری صرفاً تاریخی، بلکه به‌مثابه سرمایه‌ای فضایی، اقتصادی و هویتی برای بازآفرینی مرکز شهر معاصر تبیین می‌کند.</span></p>http://iic.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/54143مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوریمطالعات شهر ایرانی-اسلامی2228-639X176320261114Expert Perspectives on the Dimensions of Sustainable Urban Identity The Case of Milad Tower, Tehranبررسی ابعاد هویت پایدار شهری برج میلاد از منظر خبرگان faاکبرطالب‌پوردانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهراء، تهران، ایران0000000216446117سیدیعقوبموسویدانشیار فقید گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهراء، تهران، ایرانندادادفرکارشناس ارشد توسعه محلی- شهری، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران2026817<p>Urban space is a source of identity, and through this potential, urban symbols can foster a sense of distinction and identity among citizens. Regardless of their specific functions and purposes, urban symbols influence both citizens’ cultural perceptions and the identity of cities. Given the disruptive effects of urbanization on the formation and continuity of urban identity, as well as the role of urban symbols as identity-forming elements, this study examines the contribution of Milad Tower to the sustainability of Tehran’s urban identity from the perspective of experts, across five dimensions: physical-spatial, socio-cultural, economic, environmental-ecological, and political-strategic identity. A qualitative thematic analysis approach was employed. Data were collected through in-depth, semi-structured interviews with 17 experts and specialists in art, culture, urban planning, architecture, and urban sociology. Participants were selected through purposive theoretical sampling, and interviews continued until theoretical saturation was reached. The findings indicate that Milad Tower, despite its status as a major symbol of Tehran, has not fulfilled its expected role in sustaining the city’s identity. From the perspective of physical-spatial identity, the tower was primarily constructed to serve telecommunications purposes and lacks the necessary characteristics of an effective urban symbol. In terms of environmental-ecological identity, its negative impacts include inappropriate site selection, insufficient consideration of seismic zoning and fault lines, disregard for the area's ecological carrying capacity, degradation of the surrounding hills’ natural environment and vegetation, and increased pressure on water resources. Regarding socio-cultural identity, the tower’s high admission fees, association with conspicuous consumption, and limited inclusiveness have hindered the development of an emotional and mental connection with the public.</p><p>فضای‌شهری منبع هویت بوده و به‌واسطه چنین پتانسیلی، نمادها در فضای‌شهری می‌توانند سبب ایجاد حس تمایز و هویت در شهروندان شوند. نمادهای شهری صرف‌نظر از کارکرد و هدفی که دارند، بر فرهنگ شهروندان و هویت شهرها تأثیرگذارند. با توجه به تأثیرگسترش فرآیند شهرنشینی در ایجاد اختلال در شکل‌گیری هویت و پایداری آن و نیز تأثیر نمادهای شهری به‌عنوان عناصر شکل‌دهنده هویت، این پژوهش به بررسی هویت پایدار شهری برج میلاد از منظر خبرگان در ابعاد پنج‌گانه هویت شهری (کالبدی-فضایی، فرهنگی-اجتماعی، اقتصادی، محیطی-اکولوژی، سیاسی-استراتژیک) با استفاده از روش کیفی تحلیل تماتیک پرداخت. روش گردآوری داده‌ها مصاحبه عمیق و نیمه‌ساختاریافته بود که با 17 نفر از صاحب‌نظران و کارشناسان حوزه هنر، فرهنگ، برنامه‌ریزی شهری، معماری و جامعه‌شناسی شهری که از طریق نمونه‌گیری نظری هدفمند انتخاب شده‌بودند، تا رسیدن به اشباع نظری انجام شد. نتایج نشان داد برج میلاد به‌عنوان نمادمهم شهر تهران نتوانسته است نقش شایسته‌ای در پایداری هویت این شهر ایفا کند. از منظر هویت کالبدی-فضایی برج میلاد با هدف و کارکرد مخابراتی احداث شده و دارای ویژگی‌های لازم نماد شهری نیست، به لحاظ هویت محیطی-اکولوژی برج میلاد با مکان‌گزینی غلط، بی‌توجهی به پهنه‌بندی زمین‌لرزه و گسل‌ها، بی‌توجهی به ظرفیت زیستی منطقه، تخریب محیط‌زیست تپه‌های منطقه، تخریب پوشش گیاهی و فشار آوردن به منابع آبی تأثیر مثبتی بر پایداری محیطی-اکولوژیکی هویت تهران نداشته‌است به لحاظ هویت فرهنگی-اجتماعی عملکرد برج به‌دلیل هزینه‌های بالای بازدید، تجمل‌گرایی و عدم توجه به همه اقشار جامعه مانع برقراری ارتباط عاطفی و ذهنی با مردم شده‌است.</p>http://iic.ihss.ac.ir/fa/Article/Download/54488